Khách cầm chai mật lên lắc, thấy chảy nhanh là nhíu mày. Quen với mật ong đặc sánh nên thấy loãng là nghi.
Nhưng mật ong dú vốn loãng hơn. Đó là đặc điểm của loài chứ không phải dấu hiệu bị pha.
Ong dú chứa mật trong bọng sáp riêng lẻ chứ không phải tầng sáp phẳng có nắp kín. Quá trình cô đặc cũng khác.
Kết quả là hàm lượng nước trong mật ong dú cao hơn rõ. Đó cũng là lý do mật lên men nhẹ tự nhiên và có vị chua đặc trưng.
Hai chuyện này đi cùng nhau: loãng hơn và chua hơn.
Không có thước đo tại nhà, nhưng có thể so tương đối.
| Biểu hiện khi nghiêng chai | Đọc là | Nên làm gì |
|---|---|---|
| Chảy thành dòng liên tục, hơi nhanh | Bình thường | Yên tâm dùng |
| Chảy nhanh hơn mật ong thường rõ rệt | Bình thường với ong dú | Yên tâm |
| Chảy tồ tồ như nước lã | Có thể là mật non | Hỏi lại ngày thu |
| Đặc sánh y như mật ong thường | Đáng hỏi | Có thể đã qua xử lý |
| Đặc lại sau khi để tủ lạnh | Bình thường | Để ra ngoài là trở lại |
Mật thu vào mùa mưa loãng hơn mật thu cuối mùa khô, vì độ ẩm không khí cao hơn.
Mật vùng ẩm loãng hơn mật vùng khô. Cùng một trại, hai đợt thu cách nhau vài tháng đã khác.
Ở Tây Nguyên thì mùa hoa ngắn nên sản lượng mỗi năm chênh nhau rất nhiều, nên đặc điểm này càng rõ.
Vì vậy đừng lấy chai này so chai kia rồi kết luận. Ở Mật Ngon, mỗi chai đều ghi ngày thu để khách hiểu vì sao khác nhau.
Mùi: mật thật thơm nhẹ mùi hoa, có chút chua thanh. Mật pha đường thường nhạt mùi hoặc có mùi đường nấu.
Vị: chua dịu rồi hậu ngọt kéo dài là mật thật. Ngọt gắt ngay từ đầu, không hậu, thì đáng hỏi.
Bọt: lắc nhẹ thấy vài bọt li ti rồi tan là bình thường.
Và quan trọng nhất là nguồn: mua ở nơi biết rõ trại nào thu, vùng nào, tháng nào. Không có phép thử tại nhà nào thay được điều đó.
Nhỏ mật vào nước, đốt bằng lửa, thử bằng giấy — mấy cách này lan truyền rộng nhưng cho kết quả rất khác nhau tuỳ độ ẩm, nhiệt độ và cả loại mật.
Với mật ong dú thì càng lệch, vì bản thân mật vốn loãng hơn. Áp phép thử dành cho mật ong thường vào đây thì gần như chai nào cũng trượt.
Điều đó khiến nhiều người nghi oan mật thật, và ngược lại yên tâm với mật đã qua xử lý cho đặc lại.
Cách chắc nhất vẫn là biết rõ nguồn: trại nào, vùng nào, tháng nào.
Lạnh làm mọi loại mật đặc lại, không phải phép thử.
Không đáng tin. Kết quả thay đổi tuỳ độ ẩm và nhiệt độ.
Ngắn hơn mật đặc nếu cất không đúng cách. Giữ chỗ mát, chai khô và kín thì vẫn được nhiều tháng.
Có thể đã qua xử lý làm bay hơi nước, hoặc pha thêm.
Là mật thu khi bọng chưa già, hàm lượng nước cao hơn nên rất loãng và dễ lên men.
Sản lượng thấp, giá không rẻ, có mùa hết hàng và vị lại chua. Vậy điều gì đã giữ người ta gắn bó lại qua nhiều năm liền.
Không ít khách sau vài mùa mua mật thì muốn tự nuôi thử vài tổ. Những điều nên biết trước khi bước hẳn sang phía bên kia.
Khi khách biết hỏi đúng câu, người bán buộc phải nắm rõ nguồn gốc. Vai trò của người mua trong việc giữ chất lượng chung.
Không phải ai cũng hợp, và nói thẳng điều đó thì tốt hơn cho cả hai bên. Vài trường hợp nên cân nhắc kỹ trước khi quyết mua.
Món quà hiếm và có câu chuyện, nhưng cũng là món dễ bị hiểu nhầm nhất. Kinh nghiệm từ cả phía người tặng lẫn người nhận.
Tổng hợp các hiểu nhầm hay gặp nhất và lý do thật đằng sau từng cái một. Phần lớn đều đến từ việc đem so với mật ong thường.
Hương vị mật ong dú và cách thưởng thức: vị chua đặc trưng, khác biệt theo vùng hoa, cách dùng hằng ngày, pha chế, kết hợp món ăn. Người đọc là người tiêu dùng chứ không phải người nuôi.