Khách quen mua nhiều lần trong năm hay nhận ra chai lần này khác chai lần trước, dù cùng một trại.
Đó là do đợt thu. Cùng một năm nhưng đầu mùa và cuối mùa cho hai loại mật.
Đầu mùa mưa, hoa dại và cây bụi bung lên trước. Đàn ăn chủ yếu từ nguồn này nên mật thường nhạt màu, hương nhẹ, chua rõ vì độ ẩm cao.
Giữa và cuối mùa, cây lớn vào vụ. Mật đậm hơn, hương rõ hơn, và thường đặc hơn chút vì độ ẩm đã giảm.
Ở Mật Ngon, đợt chính thu vào sau mùa hoa cà phê, khi mật đã già và nguồn hoa chủ đạo đã qua.
Nếu trại thu thêm đợt phụ thì đợt đó thường nhẹ hương hơn.
| Đặc điểm | Đợt đầu mùa | Đợt cuối mùa |
|---|---|---|
| Màu | Nhạt hơn | Đậm hơn |
| Hương | Nhẹ, đa nguồn | Rõ, mang dấu ấn cây chủ đạo |
| Độ loãng | Loãng hơn | Đặc hơn chút |
| Vị chua | Rõ hơn | Dịu hơn |
| Khả năng để lâu | Kém hơn | Tốt hơn |
| Sản lượng | Thường ít hơn | Đợt chính |
Mật thu vào ngày ẩm hoặc trong quãng mưa nhiều thì mang nhiều nước hơn.
Nước nhiều thì men có điều kiện hoạt động, mật chua nhanh hơn và để được ngắn hơn.
Ở Tây Nguyên thì sương mù vùng cao làm độ ẩm trong tổ cao vào sáng sớm, nên khác biệt giữa các đợt khá rõ.
Đó là lý do trại thường chọn thu vào quãng khô ráo sau khi đợt hoa lớn đã qua, thay vì thu ngay giữa mùa mưa.
Người thích vị nhẹ, dùng hằng ngày, thường hợp mật đầu mùa.
Người thích hương đậm, dùng ít mỗi lần, thường hợp mật cuối mùa.
Người mua để dự trữ cả năm thì nên chọn đợt cuối mùa vì để được lâu hơn.
Cách chắc nhất là mua chai nhỏ từ hai đợt rồi nếm so. Sau đó biết mình hợp đợt nào thì lần sau mua đúng đợt đó.
Trộn các đợt lại thì mỗi chai giống nhau, khách không phải thắc mắc. Nhiều nơi làm vậy.
Nhưng trộn thì mất luôn đặc trưng của từng đợt, và người mua cũng không biết mình đang uống gì.
Ở Mật Ngon, nguyên tắc là mỗi mẻ gắn với một mùa hoa cụ thể và ghi rõ ngày thu.
Cách này khiến khách phải làm quen với chuyện mỗi đợt một khác, nhưng đổi lại họ biết chính xác mình mua gì.
Không chỉ đợt trong năm, mà cả năm này so với năm khác cũng khác.
Năm mưa đều thì hoa dại nhiều, mật đầu mùa dồi dào hơn. Năm khô kéo dài thì đợt đầu ít, có khi trại bỏ hẳn để đàn giữ dự trữ.
Ở Tây Nguyên thì mùa hoa ngắn nên sản lượng mỗi năm chênh nhau rất nhiều, nên biến động giữa các năm khá rõ.
Vì vậy khách quen thường hỏi trước mùa xem năm nay ra sao.
Không đợt nào ngon hơn, chỉ hợp gu khác nhau.
Đợt cuối mùa, vì mật già hơn và để được lâu hơn.
Năm mùa hoa kém thì chỉ đủ một đợt, hoặc trại chọn để lại cho đàn.
Ở Mật Ngon thì không, mỗi mẻ gắn với một mùa hoa cụ thể.
Xem ngày thu trên nhãn hoặc hỏi người bán.
Sản lượng thấp, giá không rẻ, có mùa hết hàng và vị lại chua. Vậy điều gì đã giữ người ta gắn bó lại qua nhiều năm liền.
Không ít khách sau vài mùa mua mật thì muốn tự nuôi thử vài tổ. Những điều nên biết trước khi bước hẳn sang phía bên kia.
Khi khách biết hỏi đúng câu, người bán buộc phải nắm rõ nguồn gốc. Vai trò của người mua trong việc giữ chất lượng chung.
Không phải ai cũng hợp, và nói thẳng điều đó thì tốt hơn cho cả hai bên. Vài trường hợp nên cân nhắc kỹ trước khi quyết mua.
Món quà hiếm và có câu chuyện, nhưng cũng là món dễ bị hiểu nhầm nhất. Kinh nghiệm từ cả phía người tặng lẫn người nhận.
Tổng hợp các hiểu nhầm hay gặp nhất và lý do thật đằng sau từng cái một. Phần lớn đều đến từ việc đem so với mật ong thường.
Hương vị mật ong dú và cách thưởng thức: vị chua đặc trưng, khác biệt theo vùng hoa, cách dùng hằng ngày, pha chế, kết hợp món ăn. Người đọc là người tiêu dùng chứ không phải người nuôi.